جامعه ترکیه
ایا صوفیا دوباره مسجد شد
شهر قسطنطنیه توسط ترکان مسلمان عثمانی به دست سلطان محمد دوممعروف به فاتح در روز ۲۹ می سال ۱۴۵۳ که منجر به سقوط امپراتوری روم شرقی شد، فتح گردید. سلطان محمد فاتح فرمانده سپاه عثمانی و امپراتور کنستانتین یازدهم پالایولوگوس فرمانده سپاه امپراتوری روم شرقی بود. محاصره از جمعه ۶ آپریل ۱۴۵۳ تا سهشنبه ۲۹ می همان سال به طول انجامید.
سقوط قسطنطنیه، پایان امپراتوری بیزانس را بعد از ۱۱۰۰ سال رقم زد و ضربهٔ بزرگی برای جامعه مسیحیت بود. بعد از پیروزی، سلطان محمد فاتح قسطنطنیه را پایتخت جدید امپراتوری عثمانی قرار داد.
آیاصوفیه کلیسای رسمی امپراتوری بیزانس بود و در قسطنطنیه موقیعت داشت. همه کشیشان کلیسا در دربار امپراتور از جایگاهی خاص برخوردار بوده و امپراتوری بیزانس تحت تاثیر این کلیسا و کشیشان بود. بعد از شکست بیزانس نام اسلامبول بر ان گذاشته شد و با گذشت زمان به نام استانبول خوانده شد و حکومت عثمانی همه اتباع شهر(اتباع همه ادیان) را امان داد.
از آنجای که کلیسا آیاصوفیه مربوط به دولت وقت بود؛ بعد از فتح قسطنطنیه محمد فاتح دستور داد تا در طی دو روز بعد از فتح قصطنطنیه، کلیسا آیاصوفیه را به مسجد تبدیل کنند؛ و اولین نماز جمعه را در مسجد جامع آیاصوفیه اداء کردند.
استانبول یا کونستانتینوپول تا پیش از فتحش از سوی سلطان محمد فاتح بزرگ، برای هزار سال پایتخت امپراطوری بیزانس و روم شرقی بوده و کسی نمیتواند میراث مسیحی این شهر در کنار میراث اسلامی آن و حتی میراث قبل از مسیحیت ان را نفی کند.
استفاده از ایاصوفیای استانبول به عنوان موزه ،میراث مصطفی کمال بود و در جلسه هیات وزیران در سال ۱۹۳۴ در موردش تصمیمگیری شده بود. در ترکیه از این اقدام به عنوان نماد عبور از خلافت به لائیسیته یاد کردهاند.
نجیب فاضل را فردید ترکیه می دانند.وی خواستار تبدیل ایا صوفیا به مسجد بود.در سخنرانی اش در 1965 از تبدیل ان به مسجددفاع میکند.فاضل در فرانسه درس خوانده بود.او به جوانان وعده می داد که روزی ایا صوفیا مسجد خواهد شد.فاضل را هم هم ناسیونالیست ها و هم اسلام گراها ستایش میکنند.
تنها فاضل نبود که دنبال هدف مذکور بود بلکه اسلام گرایان بویژه اربکان و ملی گوروش نیز در پی ان بودند.اینک هدف انان تحقق یافته است.شورای دولتی ترکیه تصمیم گرفت تا آیا صوفیه را بر روزی نماز گزاران دوباره باز نماید. این فرمان به تایید اردوغان نیز رسید.بعد از فتح استانبول سلطان محمد فاتح اياصوفيه را به اوقاف واگذار كرد او کلیسای جامع را مسجد کرد، ولی نمادهای مسیحی را حفظ کرد و این خود وضعیت چند فرهنگی و چند ملیتی امپراطوری عثمانی را هم نشان می دهد.
احزاب سیاسی در مقابل اقدام حزب عدالت و توسعه مخالفت نکردند.
تصمیم ترکیه برای تبدیل وضعیت ایاصوفیه از موزه به مسجد با واکنش و انتقادهایی از سوی یونان مواجه شد.
کلیسای ارتدوکس، که بیشتر پیروان آن در یونان و روسیه به سر میبرند، با مسجد شدن ایاصوفیه به شدت مخالف است.\
این درحالی است که ترکیه معتقد است ;کاربری بسیاری از آثار تاریخی متعلق به جهان ترک- اسلام٬ سالهاست که از سوی دولت یونان به سینما٬ موزه و سالنهای نمایشگاه تغییر یافته است.برآورد میشود که بیش از ۱۰ هزار اثر تاریخی و یا بقایای آنها متعلق به جهان ترک- اسلام در یونان وجود داشته باشد.
محمدامین ییلماز، معمار برجسته ترک اظهار داشت که تاکنون 329 اثر اسلامی دوره عثمانی مانند مسجد و زیارتگاهها در 18 کشور به کلیسا تبدیل شدهاند.
محمدامین ییلماز، موسس مرکز تحقیقات معماری ترکیه که از 10 سال گذشته سرنوشت آثار اسلامی قلمرو عثمانی در کشورهای دیگر را پیگیری میکند در این زمینه به خبرنگار «آناتولی» گفت: تاکنون 329 اثر اسلامی مانند، مسجد، زیارتگاه و خانگاه متعلق به امپراتوری عثماتی در 18 کشور به کلیسا تبدیل شدهاند.
وی افزود: بیشتر آثار اسلامی در کشورهای مجارستان، بلغارستان و یونان دچار این تغییر شدهاند. در کشورهای الجزایر، اوکراین، کریمه، گرجستان، ارمنستام، بوسنی و هرزگوین، بخش روم نشین قبرس، کرواسی، کوزوو، مقدونیه، مولداوی، رومانی و صربستان نیز این تغییرات به چشم میخورد.
ییلماز ادامه داد: تنها در کشور بلغارستان 117 مسجد، 7 خانگاه، یک مدرسه و سه برج ساعت تبدیل به کلیسا و کاربری مرتبط با آن شدهاند. در کشورهای دیگر مانند الجزایر در دوره اشغال فرانسوی ها و در گرجستان و آذربایجان نیز در پی اشغال روسها در مجموع 5 اثر سرنوشت مشابه پیدا کردند. البته در مجارستان نیز 23 مسجد و 5 زیارتگاه نه به دست مردم این کشور بلکه توسط اشغالگران در جنگهای متعدد به کلیسا تبدیل شدهاند.
این معمار برجسته اهل ترکیه همچنین گفت: حدود 101 اثر نیز در یونان تبدیل به کلیسا شدهاند و اکثر آنها امروز نیز به فعالیتشان ادامه میدهند.
ییلماز با بیان اینکه آثار مذکور به بهانههای سیاسی تغییر کاربری یافتهاند، افزود: متاسفانه این آثار که در مراکز شهر به عنوان نماد حاکمیت ترک دارای نشانههای اسلامی هم بودند، بیش از همه مورد هدف قرار میگرفتند. در سال 1878 در یک شب با دینامیت مناره 7 مسجد تخریب شد.
پاپ فرانسیس از تبدیل ایاصوفیا به مسجد را عمیقا دردناک خوانده است.اودر سخنرانی 13ژوئیه 23تیر در واتیکان گفت "من به ایا صوفیه فکر می کنم و عمیقا دردمندم".
بنظر نمی رسد تغییر تغییر وضعیت ایا صوفیه برای ترکیه مفید فایده باشد ولی اقدام در چارچوب حاکمیت ملی خود انجام داده است.