مدرنیته
ل کشورهای جهان سوم *** شکوفایی و انحطاط تمدن اسلامی (فرنان برودل)
استاد:دکتر اطهری مریان
دانشجو : محمد ناصر طاهری زاده
نویسنده بعد از ارائه بخشی از کتاب به تاریخ سرگذشته خاور نزدیک پیش از اسلام مبنی بر وجود یکسری از جنگ ها بین اقوام و ملل ؛ از جمله رفت و آمد سلسله های هخامنشیان ، اشکانیان و ساسانیان که البته در همین دوره هم نفوذ مسیحیت و مقابله با یونانیان را در دوره حمله اعراب شاهدیم . اگر چه در فصول مختلف در پی پاسخ به چرایی شکوفایی و انحطاط تمدن اسلامی میباشد اما در توضیح دوره طلایی و یا عصر تمدنی اسلام به دوره قبل از قرون هشتم تا دوازدهم را به صورت عام و دوره خلفا
(به عقیده نویسنده کتاب) دوره های میداند که جنگ هایی با مقاصد سیاسی و مالی صورت گرفته است. و به نوعی خواننده دلیل و عامل شکوفایی دوره طلایی اسلام را یکسری الگو برداری از تمدن یونان و غرب میشمارد که نتیجه این پیشرفت و شکوفایی اگر چه به ثبات اقتصادی و صلح انجامیده اما این نیز خود به شکاف عمیق تر طبقات انجامیده که در نهایت به همانند کشور ایتالیا که مورد حمله اقوام و ملل همسایه قرار گرفت منطقه خاور نزدیک و بالاخص ایران نیز به سرنوشت آن دچار شده و مورد حکله اقوامی همچون ترکان سلجوقی قرار میگیرد.در عرصه پیشرفت علوم و فلسفه نیز اگرچه اذعان به تکامل در عرصه علوم طبیعی مینماید ولی با کم جلوه دادن و بعضا تنزل آراء و اندیشه های متفکران اسلامی و ایرانی همچون فارابی و ابن سینا به یکسری تنازع و تقابل در امور عقیدتی و ... بر سیر تحول آراء این اندیشمندان و دیگران همچون نظریه مدینه فاضله و ... نه تنها خط بطلان بلکه هیچ ثمره و نتیجه ای هم قائل نمیشود.وی یکی دیگر از دلایل انحطاط تمدنی اسلامی را آراء متفکرانی همچون امام محمد غزالی در رد فلسفه با ارائه کتبی همچون تهافت الفلاسفه و مقاصد الفلاسفه (از نگارنده) که البته باید این نظریات را در همان دوره مذکور بررسی کرد ؛ باعث از رونق افتادن این شکوفایی و عقب گرد میداند که با مقایسه این دوره با زمان قبل از رنسانس بیان میدارد که اروپا وقتی به اروپا تبدیل شد(اروپایی که با ویژگی های حال حاضر همچون انقلاب صنعتی ، رنسانس ، رفرمیسم و ... ) که اولی همچنان در گذشته ماند و نتوانست بر عکس دومی از آن پیچ تاریخی به قول معروف گذر کند و به پیشرفت و سیر تکاملی وارد شود،همچنانکه ترکیه با خلافت عثمانی نتوانست شکوه و عظمت خود را در دست نگه دارد.
در پایان با رد نظریه حمله اقوام وحشی دلیل انحطاط ؛بیان میدارد که از دست دادن حوزه مدیترانه میتواند پاسخی مناسب و درخور به سوال علل و عوامل دخیل در انحطاط تمدن اسلامی باشد.
به عقیده نگارنده این سطور نمیتوان یک دلیل را به صورت کلی برای یک دوره طولانی تمدنی که هنوز هم وجود دارد و در حال حیات میباشد ولی اگر چه دیگر از دوره طلایی قرن ها فاصله دارد,ارائه کرد؛چرا که برای حل مشکلات و بررسی تاریخ باید عینک واقع بینی رازده و به دور از حُب و بغض به ارائه نظریات پرداخت ؛ به طوری که نه شکوفایی تمدن اسلامی نه تنها به صرف الگو برداری و غیر بومی بودن آن علوم آنچنانکه نویسنده ذکر کرده بوده و نه همه حاصل افکار و اندیشه های خود مسلمانان بوده است.
ای بسا هندو و ترک همزبان ای بسا دو ترک چون بیگانگان
غیرنطق و غیر ایما و سجل صد هزاران ترجمان خیزد ز دل
پس زبان محرمی خود دیگرست همدلی از همزبانی بهترست