مدرنیته
حق وردی کارشناسی ارشد
پاسخ سوالات:
1- چگونگی شکل گیری تفکر مطهری را در یک پاراگراف بنویسید. تحت تأثیر خانواده، محیط، اندیشمندان قبل از خود، اندیشمندان بین المللی و ...
قطعاً در شکل تفکر مطهری همه موارد ذکر شده مؤثر بوده اند ولی عامل محیط و اندیشمندان قبل و بعضی از اندیشمندان بین المللی مانند سید جمال، تأثیر بیشتری بر اندیشه او داشته اند.
مطهری با عنوان فردی که تحصیلات حوزوی را در درجات عالی طی کرد و از حکمت فلسفه و سایر معارف دینی آگاه بود به عنوان یک خردورز روحانی با دیدن شرایط محیطی و معضلات و مسائل جاری زمان به فکر اصلاح اوضاع زمان افتاد و به تناسب تخصص خود به کند و کاو مسائل مطرح عصر خویش، به ویژه مسائل ذهن جوانان را که به خود مشغول می داشت و یا خواه ناخواه جوانان را متأثر می ساخت، پرداخت. در این بین آنچه از اندیشمندان پیش به او منتقل شده بود و آنچه از طریق کتب ترجمه از دانشمندان بین المللی دریافته بود به بالندگی تفکر او یاری می رساند البته اندیشه فلاسفه و جامعه شناسان غربی در الگوی فکری مطهری تا حدودی تعبیر شایسته خود را نیافت و گاهی او را در برداشت خود از گفته و نوشته های آنان دچار سوء تعبیر می کرد.
2- دلایل زوال و انحطاط کشورها و شرایط امتناع تجدد از نظر مطهری را نام برده 2 مورد تشریح گردد.
مطهری از دیدگاه اسلامی به علل انحطاط تمدن ها می پردازد. از نظر اسلام دلایل به شرح ذیل موجب زوال تمدن ماست: 1- بی عدالتی، 2- تفرقه، 3- ترک امر به معروف و نهی از منکر، 4- فساد، 5- جمود فکری، 6- جهول فکری
تجدد مورد نظر مطهری با حضور با صلابت دین در همه عرصه های اجتماعی محقق می شد. لذا معتقد به اصلاح تفکر دینی بودند و نه خود دین از نظر ایشان دو عامل جمود و جهالت مانع از برخورداری از تفکر و تحول مترقی مد نظر ایشان در جامعه می شد؛ یکی جمود فکری و دیگری جهول فکری. اولی عبارت بود از خشک مغزی ها و علاقه نشان دادن به هر شعار قدیمی - و حال آن که ربطی به دین اسلام ندارد- که بهانه به دست مردم جاهل می دهد که اسلام را مخالف تجدد به معنی واقعی بشمارند و از طرف دیگر(جهول فکری)، تقلیدها و مد پرستی ها و غرب زدگی ها و اعتقاد به این که سعادت مردم مشرق زمین در این است که جسماً، روحاً، ظاهراً و باطناً فرنگی بشوند، تمام عادات و آداب و سنن آن ها را بپذیرند، قوانین مدنی و اجتماعی خود را کورکورانه با قوانین آن ها تطبیق دهند، بهانه ای به دست جامدها می دهند که به هر وضع جدیدی با چشم بدبینی بنگرند و آن را خطری برای دین و استقلال و شخصیت اجتماعی ملتشان به شمار آورند. در این میان آن که باید غرامت اشتباه هر دو دسته را بپردازد، اسلام است.
3- موانع تحقق مدرنیته و به ویژه اجزا و مؤلفه ها (4 مورد) نام برده تشریح گردد.
برخی از مؤلفه های مدرنیته مانند دموکراسی یا حقوق بشر یا مبانی فکری غرب در کشورهای شرقی و اسلامی، قابل اجرا نیست. دموکراسی غربی لیبرالیسم معتقد است پایه لیبرالیسم اومانیسم است. در این تفکر خدا به عنوان یک موضوع غیر قابل حل کنار گذاشته می شود لذا مسائلی چون دموکراسی و حقوق بشر که به آزادی انسان و منافع او به دور از هر نوع کنترل نیروهای ماورائی و نهاد دین می پردازند در تقابل با آموزه های دینی قرار می گیرند. از این رو لازم است در مدرن نمودن جامعه مبانی فکری آن جامعه مورد بازبینی قرار بگیرد و تفکرات زیربنایی مورد بازنگری قرار داده شود. دموکراسی معتقد به جدایی دین از سیاست است و حقوق بشر غربی به آزادی بی قید و شرط معتقد است. این هر دو در اسلام روا نیست.
4- از نظر مطهری اصلاح دینی چه نقش در تحقق مدرنیته ایفا می کند؟
از نظر مطهری دین عامل محافظ و هم محرک تحول است لذا برای توسعه و پیشرفت باید دیدگاه های دینی را بازخوانی که تا در مسیر تحولات جامعه که بعضاً اجتناب ناپذیر است نقش هدایت گر و محافظی خود را ایفا نماید. درواقع منظور از اصلاح دین بازبینی دین و جدا کردن خرافات از اصل دین است. مطهری معتقد بود دینی که در جامعه و به خورد جامعه داده اند این دین نیست بلکه یک مشت خرافه است و لاغیر. کلاً به غیر از چند تا فروع دین و چند مورد خیلی کوچک دینی، در بقیه دین شناختی وجود ندارد. او متقد بود که دین اسلام مظلوم واقع گردیده و احتیاج به یک اصلاح دینی دارد تا از این فضای به وجود آمده خارج و در جهت توسعه و مدرنیته پیشرفت کند و بازسازی گردد.
5- در ک شما از دو گزاره ذیل چیست؟
کدام ایرانی پیش از اسلام کتابی در مورد تاریخ ایران، حتی به شکل ذکر سلسله شاهان نگاشته است؟ آنچه ما درباره اسلام خود می دانیم از مورخان یونانی و رمی است. آیا این امر به معنا نیست که ایرانی درکی از تاریخ ندارد؟
صدر تاریخ ما ذیل تاریخ غرب است...
منظور این است که تاریخ ما قسمت شعاع غرب است یا تاریخ ما را غرب تحلیل کرده و یا شکوه تاریخ غربی ها بیشتر است؟! قطعا تاریخ ایران برای خود شکوه خاصی داشته و دارد...
در مورد تاریخ ایران پیش از اسلام، نویسنده یا کتاب بخصوصی سراغ نداریم و شواهد از وجود اسناد و بایگانی سلطنتی یاد می کند که مورد استفاده مورخین کشورهای مختلف مانند ارمنستان قرار گرفته در دوره ساسانی از خدای نامه ها ذکر به میان آمده که بعدها دستمایه کتاب های تاریخ ایران که توسط مورخین مسلمان نوشته شده قرار گرفته است. پس می توان گفت وقایع و تواریخ به صورت رسمی ثبت می شده و به صورت آرشیو رسمی مورد استفاده قرار می گرفته است. از سویی دیگر ایران به روایت شفاهی و تاریخ شفاهی و نقل علاقه بیشتر داشته و اکنون نیز چنین است اما نمی توان گفت ایرانیان درکی از تاریخ نداشته اند.
6- اگر شما به عنوان متخصص مسائل فرهنگی مورد مشورت دولت ایران قرار بگیرید، چه پیشنهادی در عرصه مدرنیته فرهنگی یا فرهنگ سنتی مطرح می کنید؟
از نظر بنده، مهم ترین بحث، تغییر در تفکر و نحوه تفکر است. وقتی از سنت و یا تجدد سخن می گوییم تغییر و تحول موضوع اجتناب ناپذیر بحث می گردد و تغییر نیازمند پایه های فکری است. از این رو باید درست فکر کردن و بازسازی فکر دینی را مد نظر قرار داد.
ضمن تشکر از زحمات حضرتعالی و کلاس بسیار پربارتان،
با آرزوی سلامتی و توفیق روز افزون
ارادتمند – حق وردی