International Relations

اهداف حزب عدالت و توسعه از الحاق به اتحادیه اروپا

پارادایم مسلط در تفکر حاملان اندیشه های حزب عدالت و توسعه، این است که جذب ترکیه در ساختار اتحادیه اروپا، موجب گسترش دمکراسی و فضای باز سیاسی خواهد شد. به علاوه ورود ترکیه به اتحادیه اروپا، نه تنها به انزوای این کشور در میان کشورهای اسلامی نخواهد انجامید، بلکه وزن کشورهای اسلامی در اتحادیه اروپا را نیز افزایش خواهد داد  در عرصه سیاست خارجی عدالت و توسعه، به عنوان یک حزبی اسلام گرا، قاطع ترین حزب ترکیه، در هواداری از پیوستن این کشور به اتحادیه اروپاست. ترکها از معاهده سال 1699 کارلو و تیز خود را اروپایی به شمار می آورند و معتقدند با امضای معاهده مذکور، رسماً اروپایی شدند. حتی معتقدند که در سال 1856 که سومین قرارداد صلح پاریس منعقدشد، امپراتوری عثمانی به عنوان یک امپراتوری ترک در سیستم قدرتهای اروپایی وارد شد و به یک دولت اروپایی تبدیل گردید. ولی ترکیه، به دنبال اروپایی شدن به صورت مدل فوق نیست، بلکه خواستار الحاق به اتحادیه اروپاست. در حالی که نهادهای متفاوت در ترکیه، نگرش خاصی نسبت به الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا دارند؛ حزب عدالت و توسعه، برخلاف احزاب اسلام گرای پیشین و رهبری کاریزماتیک تمامی این احزاب یعنی نجم الدین اربکان، خواستار الحاق به اتحادیه اروپاست. این حزب اهداف خاصی را برای الحاق اتحادیه تعقیب می کند که عبارتند از: عمل به وعده انتخاباتی حزب: در رأس علل اتخاد تصمیم به انتخابات زودرس سوم نوامبر 2002، اختلاف میان اعضای حکومت ائتلافی بر سر موضوعات مربوط به اصلاحات در ترکیه به منظور عضویت در اتحادیه اروپا، قرار داشت. بخش اعظم انتخاب کنندگان از عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا بدون قید و شرط حمایت می کردند. به این ترتیب حزب عدالت و توسعه نیز، الحاق به اتحادیه اروپا را مطرح کرد. پارادایم مسلط در تفکر حاملان اندیشه های حزب عدالت و توسعه، این است که جذب ترکیه در ساختار اتحادیه اروپا، موجب گسترش دمکراسی و فضای باز سیاسی خواهد شد. به علاوه ورود ترکیه به اتحادیه اروپا، نه تنها به انزوای این کشور در میان کشورهای اسلامی نخواهد انجامید، بلکه وزن کشورهای اسلامی در اتحادیه اروپا را نیز افزایش خواهد داد. همچنین این دل نگرانی پیشین که هویت اسلامی ترکیه در فرهنگ غربی مستحیل خواهد شد نیز نادرست است. چرا که دمکراتیزه شده ترکیه براساس معیارهای کپنهاگ، حتی به ظهور دمکراتهای مسلمان انجامیده است. مهمترین هدف حزب عدالت و توسعه، تقدم جامعه مدنی بر دولت پادگانی است. حزب عدالت و توسعه سعی کرده که نشان دهد ارتش این کشور بایستی مانند کشورهای اروپایی یا هند عمل کند، و نبایستی در امور سیاسی دخالت کند. این حزب حتی سعی کرد امتیاز دادگاههای نظامی را محدود کند که با مخالفت دیوان قانون اساسی روبرو شد. با این حال، علیرغم چهار کودتا در ترکیه، حزب عدالت و توسعه، تقویت جامعه مدنی را در دستور کار خود قرار داده است. برخی معتقدند که ترکیه به سمت تفکر نئو عثمانی گری به پیش می رود، این تفکر با این هدف مطرح می شود که «ترکیه دارد اسلامی می شود» و دیگر علاقه ای به ملحق شدن به اروپا را ندارد. به نظر می رسد این اندیشه از سوی کشورهایی مطرح می شود که مخالف پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا هستند. همچنین از سوی برخی محافل نظامی ـ بورکراتیک و مجتمع های نظامی ـ صنعتی در ترکیه مطرح می شود که خواستار سرنگونی حزب عدالت و توسعه هستند. واقعیت این است که اسلامی بودن حزب عدالت و توسعه، مانع الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا نیست. از نظر حزب دایاکوگ اسلام و مسیحیت می تواند موجب همزیستی آن دو شود. حزب عدالت و توسعه، تعریف خاصی از غرب ارائه می دهد. اگر برای برخی، غرب قابل تقسیم به غرب سیاسی، فرهنگی، ایدئولوژیک، تکنولوژیک و فلسفی است؛ برای ترکیه حزب عدالت و توسعه، عضویت در نهادهای غربی مانند سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه، پیمان دفاعی ناتو، شورای اروپا نشان دهنده علایق آنها در پیوستن به اتحادیه است. جایی که اگمن باغیش وزیر مشاور و سرپرست هیئت مذاکره کننده ترکیه می گوید: «ما غربی ترین نقطه شرق و شرقی ترین نقطه غرب هستیم. ما نماینده ارزشهای بین الملل هستیم. 25 میلیون مسلمان و 5 میلیون دیاسپورای ترکیه در اروپا، روند عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا را از نزدیک دنبال می کنند. همچنین ترکیه دیاسپورای خود را در اروپا درجهت تفاهم هر چه بیشتر با معیارهای آن کشور و یادگیری زبان آن تشویق می کند. ما به آنها به دیده نمایندگان ترکیه در اتحادیه اروپا می نگریم.» علیرغم نکات مذکور، اهدافی که حزب عدالت و توسعه مطرح کرد، این حزب چگونه بر موانع داخلی، منطقه ای و بین المللی برای الحاق به اتحادیه اروپا، فائق خواهد آمد؟ این مطلبی است که در شماره های آینده بدانها خواهیم پرداخت.   منبع:مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراژی