حزب عدالت و توسعه؛ و الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا –(1) / سید اسدلله اطهری
 
با توجه به این روند تاریخی که اکنون 27 کشور عضو اتحادیه بشمار می روند؛ ولی هنوز ترکیه به اتحادیه ملحق نشده است. این در حالی است که نهادهای قدرت و مردم ترکیه و افکار عمومی این کشور؛ یکی از اهداف مالی خود را الحاق به این اتحادیه اعلام کرده بودند و حزب عدالت و توسعه، که نماینده جامعه مدرن ترکیه است، این هدف را ملی اعلام کرده و در تلاش برای الحاق به این اتحادیه است
مقدمه
یکی از اهداف ملی ترکیه، الحاق به اتحادیه اروپاست. این هدف ملی که از سوی نهادهای قدرت در ترکیه، مورد پشتیبانی تئوریک و عملی واقع شده، هنوز تحقق نیافته است.حزب عدالت و توسعه که حزبی اسلام گراست، یکی از اهداف خود را در سیاست خارجی، الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا می داند. حتی هنگامی که رجب طیب اردوغان در نوامبر سال 2002 در انتخابات به پیروزی رسید، اعلام داشت که نخستین و مهمترین کار وی، تعیین تاریخ دقیق آغاز مذاکرات برای الحاق به اتحادیه اروپاست.
متن
ارتباط ترکها با جامعه اقتصادی اروپا و درخواست آنها برای عضویت به سال 1990 برمی گردد. 30 سال طول کشید تا ترکها، کاندیداتوری خود برای عضویت در اتحادیه اروپا را در سال 1990 در نشست هلسینکی رسماً اعلام کنند. در حالی که یونان همسایه این کشور، در ژوئن 1959 تقاضای عضویت نمود؛ و در سال 1961 پذیرفته شد؛ ترکیه توانست، موافقت نامه آنکارا را در سال 1963 با بروکسل به امضا برساند و در سال 1964 این موافقتنامه به مرحله اجرا درآمد. در واقع به نظر می رسد، ترکیه برای عضویت کامل در اتحادیه سه مرحله را بایستی پشت سر گذارد: 1 . مرحله مقدماتی؛ 2. مرحله انتقال و گذار و 3. مرحله نهایی مرحله مقدماتی، از 1964 تا 1973 را در برمی گیرد، که در آن جامعه اقتصادی اروپا، از لحاظ مالی به ترکیه کمک نمود. مرحله انتقال و گذار، 22 سال طول کشید و در این دوره دو طرف کوشیدند؛ موانع تجاری و مشکلات تعرفه ای را برطرف سازند و در مرحله نهایی پس از گذراندن دو مرحله قبلی در این مرحله بایستی الحاق ترکیه به اتحادیه بررسی می شد.
در جریان برگزاری اجلاس لوکزامبورگ، ترکیه از فهرست کشورهای عضو اتحادیه اروپا خارج شد. اتحادیه در 16 ژوئیه 1997 پیرامون شرایط کشورهای عضو برای سال 2000 تصمیم گیری نمود. در دستور کار کمیسیون پیوستن کشورهای اروپای مرکزی و شرقی به همراه جمهوری قبرس به اتحادیه اروپا در سال 2000 پیش بینی شده بود.
شش کشور در موج اول پذیرش قرار گرفتند (لهستان، مجارستان، جمهوری چک، اسلوونی، استونی و جمهوری قبرس) در حالی که موج دوم شامل 5 کشور اسلواکی، لاتویا، لیتوانی، بلغارستان و رومانی بود. به علاوه در جریان برگزاری اجلاس لوکزامبورگ اتحادیه اروپا در مورد پیوستن جمهوری قبرس بدون در نظر گرفتن بخش ترک نشین تصمیم گیری شد.
روابط ترکیه ـ اتحادیه اروپا، به مدت 2 سال تا برگزاری اجلاس هلسینکی تیره ماند. اتحادیه در گزارش 1999 اعلام کرد ترکیه باید به عنوان یک کشور عضو اتحادیه در نظر گرفته شود. اگرچه کمیسیون تاریخ معینی را برای آغاز مذاکرات پیرامون الحاق ترکیه تعیین نکرد. ولی عنوان داشت که این کشور، بایستی به تعهدات گمرکی خود ادامه دهد؛ در نومنکلاتورای خود اصول اتحادیه را مراعات کند و پرسنل اداری خود را آموزش دهد.
همچنین مطابق گزارش کمیسیون ترکیه برای آغاز مذاکرات درباره پیوستن اتحادیه اروپا مطابق معیارهای سیاسی، اجلاس کپنهاگ (2002) عمل کند.
پس از اجلاس هلسینکی، کمیسیون اتحادیه سند شراکت را در نوامبر 2000 آماده کرد و در این سند با کمیسیون قید کرد که ترکیه طی یک دوره کوتاه (یک ساله)و دوره متوسط (یک تا 4 ساله) مذاکراتی با اتحادیه به عمل آورد.
با توجه به این روند تاریخی که اکنون 27 کشور عضو اتحادیه بشمار می روند؛ ولی هنوز ترکیه به اتحادیه ملحق نشده است. این در حالی است که نهادهای قدرت و مردم ترکیه و افکار عمومی این کشور؛ یکی از اهداف مالی خود را الحاق به این اتحادیه اعلام کرده بودند و حزب عدالت و توسعه، که نماینده جامعه مدرن ترکیه است، این هدف را ملی اعلام کرده و در تلاش برای الحاق به این اتحادیه است و سئوالهای اساسی در این مورد عبارتند از:
اهداف حزب عدالت و توسعه از الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا چیست؟ چه موانع داخلی، منطقه ای و بین المللی برای الحاق ترکیه به اتحادیه وجود دارد؟ حزب اسلام گرای عدالت و توسعه، چه اقدامهایی در سطح داخلی، منطقه ای و بین المللی برای غلبه بر این موانع انجام داده است؟
از طرف دیگر، دیدگاه دولتهای عضو اتحادیه نسبت به الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا چیست؟ دیدگاه احزاب سیاسی مانند سوسیال دمکراتها، سبزها، لیبرالها، چپ گرایان، محافظه کاران، ناسیونالیستها، دمکرات مسیحی ها، ... نسبت به آن چیست؟ روشنفکران و افکار عمومی اتحادیه چه دیدگاهی در این مورد دارند؟ و در نهایت فرهنگ گرایان، استراتژیستها، آتلانتیک گرایان وترانس آتلانتیک گراها، به این الحاق چگونه می اندیشند؟ سرانجام به سناریوهایی که برای آینده ترکیه در اتحادیه اروپا متصور است، خواهیم پرداخت؟ ما در هر شماره به یکی از این سئوالها پاسخ خواهیم داد.