International Relations

"معامله بزرگ" در پيش است يا "تشديد تحريم"؟ گزارش رسانه‌ها و ارزيابی‌های اوليه از گزارش سازمان‌های اطلاعاتی آمريکا، نوروز

در پی گزارش اخير سازمان‌های اطلاعاتی آمريکا حاکی از توقف برنامه تسليحات اتمی در ايران در سال ۲۰۰۳، رهبر فراکسيون حزب دموکرات در سنای ايالات متحده خواستار تغييراتی در سياست اين کشور نسبت به ايران و تلاش ديپلماتيک بيشتر برای برقراری ارتباط با جمهوری اسلامی شده است.

سناتور ريد در سخنان خود پيشنهاد کرده است که دولت آمريکا در برقراری تماس‌های ديپلماتيک با ايران از سياست رونالد ريگان، رئيس جمهوری پيشين آمريکا در گسترش تماس با اتحاد شوروی در دهه ۱۹۸۰ گرته‌برداری کند.

همزمان، درپی انتشار گزارش جديد دستگاههای اطلاعاتی آمريکا درباره برنامه هسته ای ايران، کاخ سفيد اعلام کرد: بوش رئيس جمهور اين کشور فردا (چهارشنبه) نشستی مطبوعاتی برگزار خواهد کرد.شبکه تلويزيونی فاکس نيوز با اعلام اين خبر افزود: کاخ سفيد پيشتر اعلام کرده بود با وجود اين گزارش، همچنان به تلاش های خود برای اعمال تحريم‌های بيشتر عليه ايران ادامه می‌دهد.

در مقابل، خبرگزاری دولتی ايران - ايرنا - در تفسيری که بامداد روز سه شنبه منتشر کرد، گفت که دولت آمريکا با خنثی کردن تبليغات قبلی عليه ايران، خود را برای انجام يک معامله بزرگ با اين کشور آماده می‌کند. ايرنا توضيح نداده است که چنين معامله‌ای چه خصوصياتی خواهد داشت و آيا مقامات جمهوری اسلامی نيز از آن استقبال خواهند کرد يا نه.

اين درحالی است که به گفته برخی از ناظران، مشخص نيست که آيا اين گزارش بر سياست سختگيرانه دولت آمريکا در مورد ايران تاثير بگذارد.اين نظر نيز ابراز شده است که ممکن است دولت آمريکا با استناد به اين گزارش نتيجه بگيرد که وارد کردن فشار بين‌المللی بر ايران برای تغيير روش دولت اين کشور موثرتر از آن است که مقامات جمهوری اسلامی وانمود می‌کنند.

نگاهی به محورهای گزارش
روز دوشنبه گزارشی تحت عنوان «ارزيابی ملی اطلاعات» که شامل نظرات سازمان‌های مختلف اطلاعاتی آمريکاست، انتشار يافت که در آن آمده است ايران تلاش برای توليد بمب اتمی را در سال ۲۰۰۳ متوقف کرد.اين گزارش، که توسط شورای ملی اطلاعات آمريکا تهيه شده، نسبت به دليل اين تصميم ابراز بی‌اطلاعی کرده اما گفته است که احتمالا علت آن، وارد شدن فشارهای خارجی بوده است.در عين حال، اين گزارش تاکيد دارد که در صورت ازسرگيری تحقيقات برای توليد اسلحه اتمی، جمهوری اسلامی قادر است ظرف هشت سال آينده به چنين تسليحاتی دست يابد.

ارزيابی ملی اطلاعاتی براساس مجموع اطلاعات و ارزيابی شانزده سازمان اطلاعاتی اصلی آمريکا از جمله سازمان مرکزی اطلاعات (سيا) تدوين شده است و بالاترين مرجع اطلاعاتی در آمريکا به شمار می‌رود. مقامات اطلاعاتی آمريکايی ادعا کرده‌اند که در دو سال گذشته، تمايل ايران به دستيابی به سلاح هسته‌ای کمتر از چيزی بوده که دولتمردان آمريکايی ادعا می‌کرده‌اند.

به گفته اين مقامات اين مسئله بدين معنی است که ايران به فشارهای ديپلماتيک حساس است. کاخ سفيد در اولين واکنش گفت اين گزارش «خبر خوبی» است، اما در عين حال نشان می‌دهد که خطر دستيابی ايران به سلاح هسته‌ای، کماکان «مشکلی جدی» است. ايران می‌گويد که برنامه‌های هسته‌ای خود را تنها برای هدف‌های صلح‌آميز دنبال می‌کند و در صدد دستيابی به اسلحه اتمی نيست.

اين گزارش که از سوی سازمان برآورد ملی آمريکا، از زيرمجموعه های شورای اطلاعات ملی آمريکا، منتشر شده ديدگاه‌های منابع مهم اطلاعاتی آمريکا را جمع بندی کرده است.نويسندگان اين گزارش اطمينان زيادی دارند که ايران در سال ۲۰۰۳ و در پاسخ به فشار بين‌المللی برنامه توليد سلاح هسته‌ای خود را متوقف کرده است.

نويسندگان گزارش گفته‌اند «اطمينان نسبی» دارند که ايران برنامه توليد سلاح هسته‌ای را دوباره آغاز نکرده است. بر اساس اين گزارش، ايران در سال ۲۰۰۷ «پيشرفت چشمگيری» در تزريق گاز به سانتريفوژها به قصد غنی‌سازی اورانيوم داشته است.

نويسندگان گزارش در عين حال می‌گويند که ايران تا دوره زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ به اورانيوم غنی‌شده کافی برای ساخت سلاح هسته‌ای دست نخواهد يافت. اما نويسندگان گزارش با «اطمينان نسبی»اعلام کرده‌اند که ايران در استفاده از تجهيزات جديد هنوز «با مشکلات تکنيکی قابل توجهی روبروست».

براساس اين گزارش، ايران تا سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ به اورانيوم غنی شده کافی برای ساخت سلاح هسته‌ای دست نخواهد يافت. اين گزارش به منزله چرخشی اصلی در ارزيابی دو سال پيش نهادهای اطلاعاتی آمريکا در همين زمينه است که بر تلاش ايران برای توليد بمب اتمی تاکيد داشت.

اظهارات متفاوت هدلی
با اين حال، «استيون هدلی»، مشاور امنيت ملی آمريکا، گفت: يافته‌های گزارش تاييد می‌کند که آمريکا حق دارد نسبت به جاه طلبی‌های اتمی ايران نگران باشد و استراتژی جورج بوش «درست» بوده است.او تاکيد کرده است که جامعه جهانی بايد فشار بر ايران را افزايش دهد و در اين راه از منزوی کردن ديپلماتيک، تحريم‌های سازمان ملل و ديگر اهرم‌های اقتصادی عليه ايران استفاده کند.

هدلی گفت: «در کل اين خبر خوبی است. از يک طرف نشان می دهد ما حق داشتيم نگران تلاش ايران برای دستيابی به سلاح هسته‌ای باشيم و از طرف ديگر نشان می‌دهد تا حدی در جلوگيری از اين رخداد موفق بوده‌ايم». در اين حال به گفته هادلی گزارش ارزيابی اطلاعات ملی بيانگر ادامه برنامه غنی‌سازی هسته‌ای ايران است و نشان می‌دهد خطر دستيابی حکومت اين کشور به تسليحات اتمی بسيارجدی است.

ارزيابی چند کارشناس
در اين حال، کارشناسان واکنش استيون هدلی به ارزيابی اطلاعات ملی آمريکا درباره برنامه هسته‌ای ايران را بيانگر مغايرت آن با سياست‌های کاخ سفيد می دانند.

«جوزف سيرينسيونه» معاون امنيت ملی مرکز تحقيقاتی پيشرفت آمريکا می‌گويد: کاخ سفيد معتقد است اين گزارش تاييد کننده سياست هسته‌ای آمريکا در برابر ايران است ولی بين اين دو تناقض‌هايی ديده می‌شود. بر اساس گزارش جديد، ايران را در کوتاه مدت نبايد يک تهديد نظامی برای آمريکا بدانيم و ديگر اينکه برخلاف نظر بعضی محافل در ايالات متحده، ديپلماسی بر سران جمهوری اسلامی تاثيرگذار است.

به گفته سيرينسيونه، اين گزارش مانع مهمی برای اقدام نظامی عليه برنامه هسته‌ای ايران است: «گزارش ارزيابی اطلاعات ملی آمريکا هرگونه استدلال برای حمله به ايران را زير سوال می‌برد. بر اساس اين گزارش، بايد در جستجوی راه حلی ديپلماتيک با ايران بود. اين گزارش بر موثر بودن ديپلماسی تاکيد دارد».

در اين حال به گفته سيريسيونه، انتشار گزارش جديد آمريکا نقش مهمی در تلاش های آمريکا برای تصويب تحريم‌های بين المللی جديد عليه ايران نخواهد داشت.وی گفت: «موضوع تحريم‌های بين‌المللی از محتوای گزارش ارزيابی اطلاعات ملی آمريکا جدا است. تحريم‌ها به خاطر پافشاری ايران به ادامه برنامه غنی‌سازی هسته‌ای اين کشور تصويب شده‌اند ولی موضوع گزارش جديد آمريکا درباره برنامه اتمی نظامی است».

پل رينولدز، خبرنگار امور جهانی بی بی سی، می‌گويد اين گزارش در برآورد فعاليت‌های هسته‌ای ايران محتاطانه عمل می‌کند و بهانه به دست کسانی نمی‌دهد که در پی حمله نظامی به ايران هستند. به گفته وی، اين گزارش موضع کسانی را تقويت می‌کند که به دنبال تحريم‌های بيشتر عليه ايران هستند زيرا فشارهای پيشين موثر بوده است.

گوردون کوررا، تحليلگر امور امنيتی بی بی سی، هم می‌گويد اين برآورد در تناقض کامل با لحن ستيزه‌جويانه و هشدارآميزی است که از بخش‌هايی از دولت آمريکا شنيده می‌شود.