اطهری
تحلیل گفتمان ساختار سیاسی اجتماعی و فرهنگی قاجاری و انعکاس آن در نسخه های چاپ سنگی مذهبی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجویی دکتری علوم سیاسی، واحد زاهدان، دانشگاه ازاد اسلامی، زاهدان، ایران
2 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه علوم سیاسی ، واحدتاکستان ، دانشگاه آزاداسلامی ، قزوین ، ایران
10.22034/IAS.2020.236330.1276
چکیده
فرهنگ سیاسی مجموعهای از نگرشها، ارزشها و هنجارهای موجود دربارۀ سیاست و قدرت است که بهعنوان زمینۀ پشتیبانیکنندۀ کل فرآیند توسعه تلقی میشود. فرهنگ سیاسی در طول حیات سیاسی و اجتماعی یک جامعه و تحت تأثیر عوامل مختلفی چون وضعیت اقلیمی و جغرافیایی، ساختار نظام سیاسی و اجتماعی، شرایط تاریخی، نظام اعتقادی، آداب و رسوم، نظام اقتصادی و... شکل میگیرد، سپس در یک فرآیند مستمر جامعهپذیری، نهادینه و از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. در جامعۀ ایران عصر قاجار، فرهنگ سیاسی ناسالم همچون ساختار سیاسی پاتریمونیالیستی، اعتقاد به باورهای خرافی، طلسم و جادو و تقدیرگرایی تفکر غالب در جامعه است که ردپای آن را در سفرنامهها، جراید و آثار ادیبان و متفکران این دوران میتوان بهوفور یافت. بر همین اساس، پژوهش حاضر تأثیر فرهنگ سیاسی ناسالم بر توسعهنیافتگی و عقبماندگی دوران قاجار را محور کار خود قرار داده و به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از چارچوب نظری تحلیل انتقادی نورمن فرکلاف در پی پاسخ به این پرسش است که فرهنگ سیاسی ناسالم (خرافهگرا) چه نقشی بر توسعهنیافتگی دورۀ قاجار ایفا کرده است و این مسئله چه بازتابی در نسخههای چاپ سنگی مذهبی داشته است؟ یافتههای پژوهش حاکی از این است که فرهنگ سیاسی بهویژه در ساحت ناسالم آن (خرافهگرایی) از طریق عقلستیزی، علمگریزی و بیخبری، یکی از علل توسعهنیافتگی در دوران قاجار محسوب میشود و این مسئله بهخوبی در نسخ چاپ سنگی مذهبی دورۀ قاجار نیز منعکس شده است.
اهداف پژوهش
بازشناسی گفتمان ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دورۀ قاجار؛
واکاوی چگونگی انعکاس ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دورۀ قاجار در نسخههای چاپ سنگی مذهبی.
سؤالات پژوهش
ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دورۀ قاجار دارای چه مختصاتی بود؟
گفتمان ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی چه بازتابی در نسخههای چاپ سنگی مذهبی دورۀ قاجار دارد؟
کلیدواژهها