International Relations

کردپرس: اسماعیل هنیه نخست وزیر دولت منتخب فلسطین در چارچوب سفرهای منطقه‌ای خود پس از دیدار از مصر و شرکت در کنفرانس بین‌المللی قدس در سودان به منظور دیدار با رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه راهی استانبول شد. هنیه را در سفر به ترکیه علاالرفاتی وزیر اقتصاد، طاهر النونو سخنگوی دولت و یوسف رزقه مشاور نخست وزیر همراهی می کنند. اهمیت سفر اسماعیل هنیه به کشورهای منطقه‌ای از این جهت است که برای نخستین بار است که پس از سال 2007 و گذشت تقریباً 5 سال از محاصرة نوار غزه توسط اسرائیل شاهد سفر خارجی اسماعیل هنیه هستیم.

سفر دوره‌ای اسماعیل هنیه به دنبال سفر به کشورهای عربی- اسلامی منطقه در حالی صورت می‌گیرد که پس  از بهار عربی و برهم خوردن موازنه قوا به نفع فلسطینی‌ها و منزوی شدن بیش از پیش اسرائیل در منطقه، هنیه در صدد است با بکارگیری دیپلماسی فعال به دو هدف عمده در عرصه داخلی و خارجی دست یابد که در زیر مورد بررسی قبرار می‌گیرد.

اسماعیل هنیه و دیپلماسی منطقه‌ای

مقامات حماس می‌گویند که هدف سفر هنیه به کشورهای منطقه، بهبود روابط با کشورهای مسلمان است که پس از بهار عربی تغییرات چشم‌گیری را به خود دیده است. در این چارچوب اسماعیل هنیه نخست وزیر دولت منتخب فلسطین عمدتاً به دنبال دست یافتن به دو هدف داخلی و خارجی است. در عرصة داخلی ایجاد وحدت میان گروه‌های رقیب فلسطینی، به‌خصوص حماس و فتح از اولویت‌های هنیه می‌باشد. گروه‌های رقیب فلسطینی به دنبال حل اختلافات داخلی و همکاری بیشتر در سرزمین‌های اشغالی با هدف ایجاد دولت فلسطین هستند. حماس و فتح در یک دوره زمانی کوتاه به دنبال انتخابات پارلمانی 2006 به وحدت رسیدند، اما پس از یکسال اتحاد آنها از هم پاشید و متعاقب جنگ‌ میان طرفین، حماس کنترل نواز غزه را به دست گرفت و دولت خودگردان فلسطین نیز بر کرانه باختری مسلط شد. از آن زمان تا کنون تلاش های صورت گرفته برای آشتی میان طرفین بارها با شکست مواجه شده و هر دو طرف همچنان از ورود نیروهای یکدیگر به حوزه‌های نفوذ خود جلوگیری می‌کنند.

در این راستا محمود عباس «رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین» ماه گذشته با مقامات ترکیه گفتگو کرد. محمود عباس خواهان میانجی‌گری ترکیه در حل مشکلات داخلی فلسطین شد. از این روی به اعتقاد کارشناسان، سفر هنیه به ترکیه در راستای گفت‌وگوهای ماه گذشته "محمود عباس" رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین با مقامات این کشور صورت می گیرد. در این میان هنیه همچنین قرار است با خانواده قربانیان حملات نیروهای رژیم صهیونیستی به کشتی ترکیه‌ای مرمره آبی حامل کمک‌های بشردوستانه در سال 2010 دیدار کند.

 در عرصة خارجی نیز اسماعیل هنیه با بکارگیری دیپلماسی فعال و دیدار از کشورهای عربی- اسلامی به دنبال تقویت روابط با کشورهای اسلامی- عربی و کسب حمایت کشورهای منطقه در زمینة تشکیل دولت مستقل فلسطین است. در واقع تغییر شرایط منطقه‌ای پس از بهار عربی این فرصت را در اختیار مقامات سیاسی فلسطین قرار داده تا با اتخاذ سیاست فعال در عرصة خارجی به آرمان‌های فلسطین جامة عمل بپوشانند. پس از شکل‌گیری اعتراضات مردمی و سرنگونی دیکتاتورهای منطقه، امروزه افکار عمومی و توده مردم از اهمیت و نقش بیشتری در سیاست و تحولات منطقه‌ای برخوردار شده‌اند. شرایط موجود می‌تواند بسترهای لازم را برای دست یافتن مردم فلسطین به آرمانهایشان را مهیا کند. با درک چنین شرایطی است که اسماعیل هنیه پس از 5 سال محاصره نوار غزه سفر دوره‌ای خود را از مصر آغاز می‌کند.

اسماعیل هنیه در ملاقات با اردوغان در آنکارا گفت: معتقدیم در نهایت همه چیز به نفع ملت پایدار فلسطین تمام خواهد شد و اشغالگران اسرائیلی از بین خواهند رفت.

اسماعیل هنیه در دیدار با تعدادی از اسیران و آزادشدگان فلسطینی در جریان مبادله اسیران فلسطینی با گلعاد شلیط سرباز اسرائیلی عنوان داشت: اسیرانی که همچنان در بند زندان‌های اسرائیل هستند حق دارند طعم آزادی را بچشند. تا زمانی که آنها پشت میله‌های زندان قرار دارند، هرگز آرام نخواهیم شد.

هنیه همچنین عنوان داشت: ما از پایداری ملت فلسطین در برابر اشغال‌گران اسرائیلی قدردانی می‌کنیم و معتقدیم که در نهایت همه چیز به نفع ملت پایدار فلسطین تمام خواهد شد و اشغالگران از بین خواهند رفت و مطمئن باشید که پیروزی نهایی از آن ملت، مقاومت و مجاهدان فلسطینی خواهد بود.

هنیه همچنین با رئیس یک گروه کمک رسانی اسلامی که کشتی آنها در مرزهای غزه مورد تهاجم مرگبار سربازان اسرائیلی در 2010 قرار گرفت ملاقات کرد. در واقع مجموعه سخنان و اقدامات هنیه در کشورهای اسلامی و به‌خصوص ترکیه را می‌توان در چارچوب دیپلماسی فعال هنیه در راستای فراهم آوردن حمایت منطقه‌ای از دولت فلسطین و کمک به فرآیند آشتی میان گروه‌های رقیب در فلسطین به‌خصوص فتح و حماس ارزیابی کرد.

سیاست‌های ترکیه در قبال فلسطین

روابط ترکیه با اسرائیل، هم‌پیمان سابق ترکیه، از زمان حمله اسرائیل به کشتی کمک رسانی غزه که منجر به کشته شدن 9 نفر از فعالان ترک شد به شدت رو به وخامت گذاشت. از آن پس اردوغان با اتخاذ مواضع شدید، بارها از اسرائیل خواسته تمام محدودیت‌ها و موانع را در سرزمین‌های فلسطینی بردارد. ترکیه بر اساس سیاست نگاه به شرق سعی دارد با استفاده از ظرفیت‌های خود به عنوان میانجی در موضوع فلسطین نقش محوری ایفا کند.

در این چارچوب در ماه‌های گذشته، ترکیه میزبان محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی جنبش مقاومت اسلامی "حماس" بوده است. داود اوغلو در جریان کنفرانسی مطبوعاتی در شهر آنکارا پایتخت ترکیه خاطر نشان کرد که این کشور از سفر مقامات فلسطینی به خاک خود استقبال می‌کند. داود اوغلو درباره آشتی ملی فلسطین نیز اظهار داشت که آنکارا از هیچ تلاشی برای تحقق وحدت میان فلسطینیان دریغ نخواهد ورزید.

رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه نیز در دیدار با اسماعیل هنیه از تلاش‌هایی که در جهت آشتی بین جناح‌های رقیب فلسطینی صورت می‌گیرد استقبال کرد. رجب طیب اردوغان و احمد داود اوغلو وزیر خارجه ترکیه در محل اقامت رهبر ترکیه در استانبول با اسماعیل هنیه ملاقات کردند. ترکیه تلاش می‌کند تا به آشتی میان گروه‌های رقیب فلسطینی حماس و فتح کمک کند. در این چارچوب اردوغان اظهار امیدوراری کرد که فلسطینی‌ها :« به یک سازمان جامع فراگیر با قدرت‌های نمایندگی دموکراتیک قوی دست یابند».

رجب طیب اردوغان در دیدار با نخست وزیر دولت حماس در استانبول عنوان داشت که حل و فصل مساله درگیری ها میان فلسطینیان و رژیم صهیونیستی بدون مشارکت این جنبش انجام نمی شود. نتیجاً می‌توان گفت سیاست ترکیه در قبال مسأله فلسطین همکاری و مشارکت با تمام گروه‌های فلسطینی از جمله حماس و فتح و استفاده از پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های خود در سطح بین‌المللی به منظور تشکیل دولت مستقل فلسطین است.

در این میان ترکیه سعی دارد با مداخله و میانجی‌گری در موضوع فلسطین به عنوان مسأله اصلی مسلمانان نقش و نفوذ خود را در میان کشورهای مسلمان افزایش دهد، سیاستی که در صورت موفقیت می‌تواند منجر به افزایش قدرت نرم ترکیه در جهان اسلام و عرب شود.