رقابت ایران و عربستان سعودی و آینده امنیت خاورمیانه
موسسه مطالعات راهبردی(SSI)/”دبلیو اندرو تریل” /
به گزارش اشراف، موسسه مطالعات راهبردی در دسامبر ۲۰۱۱ گزارشی تحت عنوان «رقابت ایران و عربستان سعودی و آینده امنیت خاورمیانه» را به قلم “دبلیو اندرو تریل” منتشر کرده است.نویسنده در این گزارش رقابت بین ایران و عربستان سعودی را یکی از مهم ترین رقابت های تاثیرگذار بر چشم انداز استراتژیک خاورمیانه دانسته و تاثیر این رقابت را در آینده امنیت خاورمیانه مورد بررسی قرار داده است.سایت خبری تحلیلی اشراف بدون تایید محتوا و ادعاهای مطرح شده در این گزارش ترجمه آن را برای اطلاع نخبگان و تصمیم گیران عرصه سیاسی کشور از فعالیت های اندیشکده های غربی در چند بخش منتشر می کند،که در این مجال قسمت اول آن را می خوانید.
موسسه مطالعات راهبردی(SSI) وابسته به دانشکده جنگ ارتش آمریکا بوده و ماموریت دارد تا پیرامون مسائل حوزه امنیت ملی و راهبرد نظامی با تاکید بر تحلیل ژئواستراتژیکی، اجرای پروژههای تحقیقاتی و مطالعاتی راهبردی را در دستورکار قرار دهد.
این موسسه با اتکا بر گزارشات مستقل تحلیلی و تدوین مطالعات راهبردی، پیشنهادات مختلف سیاسی در زمینههای ذیل ارائه مینماید:
• استراتژی، برنامهریزی و سیاست جذب نیروهای نظامی مشترک و ترکیبی
• ارزیابی راهبرد منطقهای
• ماهیت جنگ زمینی
• موضوعات تاثیرگذار بر آینده ارتش
• مفاهیم، فلسفه و نظریه استراتژی و
• سایر موضوعات حائز اهمیت برای فرماندهان ارتش
ادامه…..
پژوهش تحلیلگران نظامی و غیرنظامی حول موضوعاتی تمرکز دارند که برای ارتش، وزارت دفاع و جامعه بزرگ امنیت ملی حائز اهمیت راهبردی است.
دیدگاه و آرای بیان شده به نویسندگان مقاله تعلق داشته و لزوماً بیانگر سیاست یا موضع رسمی ارتش، وزارت دفاع یا دولت آمریکا نیست. نویسندگان مجموعه آثار موسسه مطالعات راهبردی(SSI) از استقلال علمی کامل برخودارند به شرط آنکه اطلاعات محرمانه را فاش نسازند، امنیت عملیاتها را به مخاطره نیانداخته یا سیاست رسمی دولت آمریکا را تحریف ننمایند. این استقلال علمی آنها را قادر میسازد تا در راستای تبادلنظر پیرامون مسائل کلیدی، دیدگاههای جدید و گاهی اوقات بحثانگیز مطرح نمایند. گزارش حاضر برای اطلاع عموم منتشر شده است و تکثیر آن محدودیتی ندارد.
در اینجا، از دکتر “استیون متز “(Steven Metz)، “مری جی. پلوسی”(Mary J. Pelusi) و “سارا ای. ومر”(Sarah E. Womer) به دلیل نقد خردمندانه پیشنویس اولیه این گزارش نهایت تشکر را دارم. همچنین از تلاش ارزشمند “جاکوب ای. لیبرتزی”(Jacob A. Librizzi) به عنوان دستیار پژوهشگر قدردانی مینمایم. مسئولیت کلیه اشتباهات موجود در این گزارش – از جمله واقعیتها، حذف مطالب، تفسیر یا حدس و گمان – برعهده اینجانب است.
موسسه مطالعات راهبردی با هدف بهروز رسانی اطلاعات جامعه امنیت ملی در خصوص پژوهش تحلیلگران، آثار چاپ شده و در دست تدوین و نیز کنفرانسهای آتی، هر ماه خبرنامهای را از طریق پست الکترونیکی منتشر میسازد. در هر شماره از این خبرنامه یکی از پژوهش های تحلیلی موسسه از لحاظ راهبردی تفسیر میگردد.
خاورمیانه در حال گذار از دوره تحولات انقلابی است که سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا و عملاً کلیه دولت های منطقه را به چالش میکشد. در این محیط جدید، فرصت ها و تهدیدهای فراوانی در راستای پیشبرد منافع برخی از کشورهای منطقه و خارج از منطقه خاورمیانه وجود دارند و این در حالی است که بازیگران تلاش دارند تا رقبای خود را به حاشیه برانند. علیرغم بروز این تغییرات، بهار عربی و وقوع انقلاب در تونس، مصر و لیبی نتوانسته است برخی از جنبههای مهم شرایط منطقه خاورمیانه را تغییر دهد. یکی از مهمترین آنها که افق راهبردی خاورمیانه را ترسیم میکند، رقابت بین ایران و عربستان سعودی است. رقابت بین تهران و ریاض از دیرباز وجود داشته اما هماکنون از اهمیت بسزایی برخوردار است. از ظواهر امر چنین برمیآید که روابط سیاسی با قدمت چند دهه مثل روابط سوریه و ایران، بسته به نحوه ایفای نقش در منازعات جاری از برخی جهات در معرض خطر قرار دارند. از اینرو، احتمال تشدید خطرات این رقابت در محیط پرآشوب اعتراضات مردمی قابل تصور است.
در این پژوهش، دکتر دبلیو. اندرو تریل این رقابت قدیمی را در گذار به سوی محیط جدید مورد کنکاش قرار میدهد. عربستان سعودی و ایران حداقل از زمان وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹با یکدیگر رقابت داشتهاند. همانطور که دکتر تریل خاطرنشان میسازد، این رقابت تا به امروز اشکال مختلفی به خود گرفته است و بویژه پس از انقلاب ایران تشدید یافت. در دوران ریاستجمهوری خاتمی (۲۰۰۵-۱۹۹۷)، این رقابت تا حدودی رنگ باخت اما احتمال تنشزدایی دائمی به دلیل واکنش شدید در داخل نظام سیاسی ایران هرگز مطرح نبود. پس از دولت خاتمی، رئیسجمهور احمدی نژاد به این روابط آسیب بیشتری وارد ساخت و روابط دو کشور با موانع جدی نظیر مداخله نظامی عربستان در بحرین روبرو گردید. از آنجائیکه رقابت کنونی ایران و عربستان سعودی در حوزه کشورهای موردعلاقه آمریکا رخ میهد، اطلاع از انگیزهها و مسائل مرتبط با این رقابت برای سیاستگذاران آمریکا حائز اهمیت است. دکتر تریل آشکارا منازعه ایران و عربستان را در حوزه کشورهای منطقه و پیرامون آن مانند مصر، بحرین، یمن، لبنان، سوریه و بویژه عراق تشریح مینماید که ایالات متحده آمریکا در حال خروج نیروهای خویش از خاک این کشور است. تریل تصریح مینماید باوجودیکه منافع آمریکا در اغلب موارد با عربستان سعودی تضاد پیدا میکند اما همواره دردسرآفرین نیست. عربستان و آمریکا در جهت تلاش برای مهار نفوذ ایران اغلب با یکدیگر همکاری مینمایند اما نظام سیاسی عربستان از نوع سلطنت مطلقه است که با دموکراسی عربی یا هرگونه اصلاحات دموکراتیک در نظامهای پادشاهی کنونی مغایرت دارد.
موسسه مطالعات راهبردی افتخار دارد که پژوهش حاضر را با هدف کمک به دستگاه امنیت ملی در این حوزه مهم ارائه مینماید زیرا ایالات متحده آمریکا با مشکلات عدیدهای از جمله آینده خاورمیانه و چالش پیشبرد منافع کاخ سفید در زمان تحولات خاورمیانه دست به گریبان است. این تحلیل بویژه برای مدیران استراتژیک و کارشناسان اطلاعاتی آمریکا حائز اهمیت خواهد بود که در تلاشند تا بر نقش پیچیده عوامل مرتبط با امنیت منطقهای، عقبنشینی نیروهای آمریکا از عراق، مقابله با تروریسم و حمایت از متحدان محلی تاکید ورزند. این گزارش همچنین برای افرادی جالبتوجه است که مایلند درک بهتری از مسائل بلندمدت خاورمیانه و امنیت جهانی داشته باشند. امیدواریم که نتایج این پژوهش برای کارکنان سازمان های مختلف و دیگر مقامات دولت آمریکا که در حوزه برنامهریزی نظامی و امنیتی فعالیت دارند، نیز مفید واقع گردد.
داگلاس سی. لاولیس
مدیر موسسه مطالعات راهبردی