واشنگتن: آنکارا نگران سرایت ناآرامیهای سوریه به ترکیه است
اندیشکده واشنگتن/«سونر کاگاپاتی»/
خبرگزاری فارس/
یک اندیشکده آمریکایی بر این باور است که با تشدید ناآرامیها در سوریه، ترکیه نگران سرایت این درگیریها به داخل کشور خود است. اندیشکده «واشنگتن» مینویسد: اگر درگیریهای سوریه باعث حمله سنیها به علویها شود، علویهای ترکیه ممکن است با هرگونه دخالت دولت این کشور در درگیریها به شدت مخالفت کنند.
* نزاع فرقهای در سوریه و پس از آن در ترکیه، مداخلات بینالمللی علیه حکومت «اسد» را دشوار میکند
ناظران در سوریه نگرانند که این درگیریها ممکن است به یک نزاع فرقهای تبدیل شود، و برای این نگرانی دلیل دارند: حکومت «اسد» از حمایت بیشائبه اقلیت علویهای سوریه برخوردار است. اما این درگیری خطرات دیگری را ایجاد میکند. ممکن است باعث دامن زدن به تنشهای فرقهای در ترکیه شود، که این امر به نوبه خود میتواند باعث پیچیدهتر شدن مداخلات بینالمللی علیه حکومت «اسد» شود.نکته اصلی مورد بحث، گروه «علوی»، یک فرقه تلفیقی از مسلمانان مستقر در ترکیه، است. این گروه خود را اقلیتی میداند که توسط اکثریت سنی در کشور مورد اذیت قرار گرفته است. در صورتی که درگیریهای سوریه منجر به حمله سنیها به فرقه علویها شود، علویهای ترکیه ممکن است با اقلیت علویها در سوریه، و در نتیجه با حکومت «اسد»، ابراز همدردی کنند.ادامه….
* حزب حاکم ترکیه از حمایت فرقه علویت برخوردار نیست
برخی از این موارد ریشه در سیاستهای معاصر ترکیه دارد. حزب عدالت و توسعه (AKP) حاکم بر ترکیه، که از ریشههای افراطی اسلامی خود دور شده و تأثیر سوئی بر اکثر بخشهای جامعه در ترکیه گذاشت، تا کنون موفق نشده است حمایت فرقه علوی ها، که ۱۰ تا ۱۵ درصد جمعیت ۷۵ میلیونی ترکیه را تشکیل میدهند، را جلب کند. علویها، برخلاف حزب عدالت و توسعه، تمایل دارند خود را با دیدگاههای «کمال آتاتورک»، وفق دهند. دیدگاه وی حامی جدایی کامل دین و سیاست بود؛ و درگیریهای فرقهای در دهه ۱۹۷۰، شامل حمله سنیها به جوامع علوی، باعث ایجاد بیاعتمادی میان سنیها و علویها شده است.
* مداخله آنکارا در سوریه، ممکن است در میان علویها یک حمله جدید از سوی سنیها قلمداد شود
اخیراً روابط کمی بهبود یافته است، اما اگر آنکارا علیه حکومت «اسد» در درگیریها مداخله نماید، ممکن است برخی افراد در جوامع علوی بخواهند این کار را «حمله جدید سنیها» علیه این اقلیت قلمداد کنند. اگرچه علویهای ترکیه و علویهای سوریه از نظر نژاد و دین با هم ارتباطی ندارند، اما این احتمال با اعتقاد علویهای ترکیه مبنی بر این که در حقیقت با علویهای سوریه یکی هستند، تقویت میشود.
شواهدی مبنی بر اختلاف در موضع حزب عدالت و توسعه درباره سوریه با دیدگاههای علویهای ترکیه درمورد درگیریها وجود دارد. رئیس اتحادیه انجمن علویهای ترکیه، در مصاحبهای با «وال استریت ژورنال» که ۹ آوریل منتشر شد، اظهار داشت: «ما به عنوان علویهای ترکیه، نمیتوانیم درک کنیم چرا نخست وزیر [ترکیه] به این سرعت تبدیل به دشمن حکومت سوریه شد.»
بیشتر علویهای ترکیه حامی حزب مخالف «جمهوریخواه خلق» هستند، که مخالف سیاست AKP در مقابله با حکومت «اسد» است. اتفاقاً رهبر کنونی حزب جمهوریخواه خلق، «کمال کیلیجداراوغلو»، علوی است، و انتقاد نخست وزیر ترکیه، «رجب طیب اردوغان»، از سیاستهای «کیلیجداراوغلو» در قبال سوریه با کنایه همراه بوده است. «اردوغان» در این ارتباط گفته است: «فراموش نکنید که دین یک فرد، دین دوست اوست.»
* آنکارا نگران است درگیریهای سوریه به ترکیه نیز سرایت کند
در عین حال، دلیل دیگری مبنی بر نگرانی آنکارا در مورد گسترش تنشهای فرقهای وجود دارد: بیش از نیم میلیون علوی عرب در ترکیه زندگی میکنند – بیشتر در استان «هاتای»، که در اطراف شهر باستانی «آنتاکیا» قرار دارد – و حدود یک میلیون سنی عرب نیز در جنوب ترکیه زندگی میکنند. اگر درگیریهای سوریه فرقهایتر شود، ممکن است از مرزها گذشته و به عربهای علوی و سنی ترکیه نیز سرایت کند.
اخیراً از «آنتاکیا» دیدن کردم. دولت ترکیه در این محل اردوگاههایی برای اسکان پناهندگانی ایجاد کرده است که از دست سختگیریهای دولت «اسد» فرار کردهاند. در آن جا شاهد تظاهراتی در حمایت از «اسد» بودم که اعضای فرقه علوی عرب در ترکیه در آن شرکت داشته و شعارهایی ضد حزب عدالت و توسعه و در حمایت از «اسد» سر میدادند. بازرگانان علوی با افتخار لوازم شخصی «اسد» را در شهر به نمایش گذاشته و میفروشند. در عین حال، جامعه عربهای سنی «آنتاکیا»، با استفاده از راههای قاچاق برای رساندن مایحتاج به داخل سوریه، در حال سازماندهی کمک به شورشهای ضد «اسد» است.
* دولت ترکیه باید با شفافسازی، حمایت احزاب مخالف را به دست آورد
با در نظر گرفتن تمام این موارد، کاملاً امکان دارد که احتمال وقوع ناآرامیهای فرقهای داخلی، ترکیه را مجبور به ایجاد راهکاری در قبال سوریه نماید. کلید حل این مشکل برای ترکیه، کاهش نگرانیها در این مورد است که رویکرد این کشور در قبال سوریه به منظور کاهش منافع فرقهای است. پیش از هر چیز، دولت باید سخنپراکنی درمورد فرقهگرایی را متوقف کرده و صریحاً حزب جمهوریخواه خلق و علویهای ترکیه را از ماهیت انسان دوستانه سیاستهایش در قبال سوریه آگاه نماید. آنکارا باید با شفافسازی این موضوع که اعضای برجسته علویها در حکومت سوریه که از کشور فرار کردهاند، میتوانند به ترکیه پناهنده شوند، به فکر دستیابی به علویهای سوریه باشد.
* کمک انساندوستانه ترکیه به سوریه، میتواند مخالفت داخلی را کاهش دهد
گام مهم دیگری وجود دارد که ترکیه میتواند بردارد. ترکیه در حال مذاکره برای به کار گیری دالانی انساندوستانه بوده که به جامعه بینالمللی اجازه میدهد به غیرنظامیان سوریه کمکرسانی کند. آنکارا باید دلایلی قوی برای راهاندازی اولین دالان این چنینی از ترکیه به بخش علوی نشین سوریه یا شهر چند قومی «لاتاکیا» داشته باشد. این امر نشان دهنده قصد ترکیه برای حفاظت از تمام مردم سوریه است. چنین دالانی یک پل، نه تنها میان آنکارا و اعضای فرقه علویت، بلکه شاید میان سنیهای و علویهای ترکیه است؛ و ممکن است مخالفت داخلی در برابر مداخله را کاهش دهد.