مدرنیته
چکیده:
سال ۱۴۰۴ هجری شمسی (۲۰۲۵ میلادی) صدمین سالگرد رسمی شدن تقویم هجری شمسی است؛ قانونی که در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی توسط پنجمین دوره مجلس شورای ملی ایران تصویب شد. بسیاری از تاریخنگاران ایران مدرن این تحول را بهعنوان یک اصلاح جدید و گامی در جهت سکولار شدن تفسیر کردهاند. اما من بر این باورم که این رویداد باید بهعنوان نقطه اوج اصلاحات تدریجی تقویم جلالی از دهه ۱۸۶۰ میلادی به این سو در نظر گرفته شود—بهویژه با معرفی تقویم هجری شمسی در سال ۱۳۰۱ قمری / ۱۲۶۳ هجری شمسی (۱۸۸۴ میلادی) توسط عبدالغفار نجمالملک (درگذشته ۱۹۰۸) در تقویم جیبیاش یا وقتنامه.
هرچند برخی از مورخان، قانونگذاری سال ۱۹۲۵ را در چارچوب مناظرات اصلاحی در دوره دوم مجلس (۱۹۱۰ میلادی) قرار میدهند، آنان نیز اغلب آن را در قالب روندی سکولار تفسیر میکنند. با این حال، فراتر از این دو قانونگذاری، توضیح تاریخی اندکی دربارهی اینکه چرا تقویمی با مبدأ اسلامی-هجری و نام ماههای ایرانی کهن پذیرفته شد، ارائه شده است.
این ارائه، روایت سکولار را به چالش میکشد و استدلال میکند که ابهام پیرامون تحولات قرن نوزدهمی این تقویم، بخشی از آن ناشی از تداوم شکلهای سنتی تولید دانش است—شکلهایی که اغلب ناتوان از ایجاد تغییرات مدرن تلقی میشوند، اما در واقع نقش وسیلهای برای مدرنیته را ایفا کردند، چراکه زمینهساز پذیرش محتوای جدید در قالبهای آشنا بودند.