International Relations

شکوفایی و انحطاط تمدن اسلامی»

نوشته: فرنان برودل

شامل پنج بخش به شرح ذیل بیان می­گردد:

± بخش اول.خاور نزدیک پیش از اسلام

 از ابتدا توسط آشوریان متحد شده بود و در مراحل بعدی با پیروزی پادشاهان ایرانی نظیر کوروش بزرگ، کامبیز و داریوش بزرگ (485 .ق تا 521 قبل از میلاد) انسجام خود را حفظ کرد- مدت آن دو قرن که می­توان آن را دوران استعمار و تسلط یونانیان بر منطقه وسیعی میان اب­های مدیترانه و اقیانوس هند نامید. این دوران به کشورگشایی رومیان به آسیای صغیر وروسیه و مصر کشیده شد و بعد از آن یونانیان تا حدودی استعمار خود را ادامه دادند. در این دوره ایران (پرشیا) در سال 642 مقهور اعراب شد.

± بخش دوم. سرآغاز تمدن اسلام

نقطه اوج شکوهمند اسلام قرن­های هشتم تا دوازدهم بود. در قرن سیزدهم اسلام آشکارا موقعیت و مقام رهبری خود را در جهان از دست داد اما زوال به راستی خطرناک اسلام تا قرن هجدهم به وقوع نپیوست. تمدن اسلامی با کشورهایی که آنها را توسعه­نیافته می­نامیم سرنوشت مشترکی پیدا کرد. کشورهایی که به خاطر نرسیدن به انقلاب صنعتی عقب ماندند. یعنی نخستین انقلابی که جهان را با سرعت سرسام­آور ماشین به جلو راند. این ناکامی نرسیدن به انقلاب صنعتی به خودی خود مرگ اسلام به مثابه یک تمدن را باعث شد. آنچه روی داد این بود که اروپا به اندازه دو قرن پیشرفت مادی اسلام را پشت سر نهاد. پس از قرون هشتم و نهم تمدن اسلامی وجود نداشت سالی که اعراب موفق شدند بر بیشتر کشورها تسلط یابند و نه تنها نمی­توانستند نسبت به رعایای تسلیم شده، آنها را دعوت به کیش خود کنند، بلکه از آنها بهره­کشی و با آنها رفتاری همچون گله گاو و گوسفندی رفتار می­کردند.

± بخش سوم. عصر طلایی اسلام از زمان مأمون به مدت چهار یا پنج قرن

درخشان­ترین تمدن در عصر قدیم به شمار می­آمد. از زمان مأمون سازنده بین­الحکمت در بغداد دارای کتابخانه، مرکز، ترجمه و رصدخانه ستاره­شناسی آغاز می­شود . دوران رونق اندیشه اسلامی همان اوقات صلح و رونق اقتصادی بود در نتیجه در مناطق مرزی امپراتوری اسلام درجه­ای از اثبات بوجود آمد در حالی که این مرزها یک سیستم اقتصادی پهناور ریشه دواند ، رشد کرد و ثمر داد.

± بخش چهارم. علم و فلسفه در تمدن اسلام

مسلمانان مهم­ترین ابداعات را پدید آوردند و این شامل جبر و مثلثات بود که نام آنها عربی است. جغرافی­دانان مسلمان که متکی به روش­های ریاضی بودند نیز به همین اندازه صاحب مقام محسوب می­شوند. پیش از اینها از داروها و شیوه­های مداوا و مرهم­هایی که در غرب مورد استفاده قرار می­گرفت، از اسلام گرفته شده­اند.

فلاسفه برجسته اسلامی از جمله الکندی؟، فارابی، ابن­سینا، غزالی و ابن­رشد از شهرت فوق­العاده­ای برخوردار و بر قرون وسطایی اروپا تأثیر عمیقی گذاشت.

± بخش پنجم. انحطاط تمدن اسلامی

تمدن اسلامی پس از پیروزی شگرف به ناگهان در قرن دوازدهم از حرکت بازایستاد. پیشرفت علمی، فلسفی و مادی ادامه نیافت ، پس از قرن دوازدهم بدون شک اسلام شاهد روزهای تاریکی بود که از سمت غرب با نبرد طولانی صلبیون مواجه بود. در قرن سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم میلادی، دشواری­های خاص اسلام توسط مشکلات خاص اقتصادی عام جهانی تشدید شد، سران جدید خط بیزانس و نواحی مقدس عربی به فاصله کوتاهی اسلام را کم و بیش از نو ساختند.