International Relations

الف ) -  بیـان کلـی و خلاصـه مقـاله

           درمقاله ای که آقـای دکتر محمد مهـدی بهکیش در خصوص مقایسه توسعه ایران و کشور ترکیه به رشته تحریر در آورده است مطالبی را در اول مقاله به اختصار و به صورت تیتروار به گذشته تاریخی هر دو کشور از سالهای 1916 تا زمان معاصـر و به صورت مجـزا اختصاص داده و تاریخ هر دو کشور را از لحاظ نوع حکومت و نوع اقتصـاد حاکم بر جامعـه آنها مورد بررسی قرار داده است .

             در قسمت دوم مقاله ایشان به بیان فهرست وار تاریخ تحولات روابط بین الملل و تحولات جهانی در آن مقاطع تاریخی مورد نظر خود یعنی از جنگ جهانی اول تا به امروز پرداخته است .

            در قسمت سوم نویسنده به بررسی و تحلیـل تحـولات ، حکومتهای حاکم و نوع اقتصاد جاری در هر دو جوامع و مقایسه و انطباق آنها با تحولات بین المللی پرداختـه است و سپس در پایان مقاله خود ضمن  بررسی و تحلیل تحولات جهانی و تحولات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی کشورهای مورد مطالعه و همچنین روبط هر دو کشور در مقاطع تاریخی گذشته به بیان نظرات و تحلیل های شخصی خود در خصـوص موضوع مقاله پرداختـه است .

ایشان در آخر مقـاله پیشنهـاداتی را برای شروع توسعه و پیشرفت اقتصـادی کشور از جمله به پاکسازی حافظه تاریخی و خاطرات تلخ گذشتـه در روابط بین ایران و کشورهای غربی و بازسازی حافظه تاریخی اشاره نموده و اعتقاد دارد با تعامل با جهان و البته با استفاده خرمندانه از قواعد بازی امروزی که اقتصاد رصلی آن محسوب می شود ، پرچم عزت و سربلندی کشور را برافراشته ساخت .

ب ) –  نتیجـه گیـری مقالـه

با مطالعه این مقاله به یک نتیجه گیری از این مقاله میرسیم  که میتوانیم نتیجه آن را چنین بیـان نماییم که :

            با آغاز حکومت حزب جمهوری خواه خلق به رهبری کمال الدین آتاتورک در کشور ترکیه از سال 1916  که سر برآورده از جنگ جهانی اول و از امپراطوری عثمانی بود و با پیروزی در برابر بریتانیا توانسته بود کشور ترکیه را حفظ نماید و به یک قهرمان ملی تبدیل شود و حکومت حزب او تا سال 1983 ( تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی در ایران ) ادامه یابد این دوران همزمان  با روی کار آمدن حکومت پهلوی در ایران بوده است . در دوره اول و دوم پهلوی ترکیه دارای یک حکومت سکولاریسم با نگرش چپ اقتصادی بوده است . در دوره اول پهلوی ایران و حکومت حاکم بر آن سعی در ایجاد و پیاده سازی یک حکومت سکولار همانند کشور ترکیه بوده ولی بر عکس ترکیه ایران دارای گرایشهای اقتصادی متکی بر مکانیزم بازار و با یک نگرش چپ بوده است و از آنجائیکه رضا شاه یک فرد مستبد ناسیونالیست بود برعکس ترکیه در ایران از دموکراسی خبری نبوده است . در این دوره ایران رابطه آنچنانی با انگلستان نداشته و بیشترین روابط را با آلمان برقرار کرده بود و با انگلستان چندان روابطی نداشته است .

           در دوره دوم پهلوی ، همـزمان با اشغال ایران در جنگ جهانی دوم و به حکومت رسیـدن محمدرضا پهلوی توسط انگلستان ، حکومت ایران مکانیزم اقتصاد بازار را بیش از گذشته بر روابط اقتصادی کشور حکفرما نمودند و هم زمان مبارزه جدی با گرایش های چپ در کشور سازماندهی گردید و رفته رفته سکولاریسم پررنگ تر شده و بنابراین گرایشهای مذهبی در جامعه محل مناسبی برای ظهور نداشت . در این دوران هم زمان با افزایش بهای نفت و کسب در آمدهای فراوان ایران هر چه بیشتر به سوی اقتصاد بازار حرکت کرد و حتی میرفت از ترکیه در مدرن سازی اقتصاد و توسعه پیشی بگیرد . با به پیروزی رسیدن انقلاب اسلامی ایران ضمن اینکه حکومت و اقتصاد حاکم بر آن به کلی تغییر یافت و اقتصاد آن به سوی تزریق معنویت و عدالت اسلامی به اقتصاد بازار شد . در این دوره اقتصاد ایران به جای عدالت در افزایش کارایی و تولید بیشتر عدالت در توزیع درآمد و ثروت حاکم شد به طوری که اقتصاد دولتی شده قبل از انقلاب بیشتر به سوی دولتی شدن پیش رفت و عملکرد بازار به حداقل رسید .در مقابل ترکیه همزمان با به قدرت رسیدن حزب مام میهن به رهبری تورگوت اوزال ضمن اینکه گامهای بسیار زیادی را در جهت آزاد سازی اقتصاد کشور و افزایش دموکراسی با حفظ سکولاریسم سنتی انجام شد با آغاز جنگ تحمیلی در ایران ترکیه ضمـن اینکه یک ثبـات بسیار خوبی را به سوی پیشـرفت و توسعـه انجـام داد و این مسالـه ( شروع جنگ تحمیلی )موجب عقب ماندن ایران در توسعه گردید ، ضمنا ترکیه از این فرصت طلایی استفاده نموده ، با تامین مایحتاج ایران در دوران جنگ و توسعه روابط اقتصادی به درآمدهای کلان و پیشرفتهای چشمگیری در اقتصاد کشور دست یافت .

               با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و تاثیر آن بر منطقه خاورمیانه و بخصوص ترکیه ، موجب شد که احزاب سیاسی با گرایشهای اسلامی در ترکیه رشد نماید و احزابی مانند حزب رفاه ، فضیلت و حزب توسعه و عدالت به حکومت برسند ولی حکومت ترکیه با گرایش اسلامی از دو جهت راهی متفاوت از ایران را انتخاب نمود یعنی ضمن وفادار ماندن به اقتصاد بازار آزاد و خصوصی سازی اقتصاد ، برعکس کشور ایران که تا حالا نیز درگیر اقتصاد و نحوه ترمیم و خصوصی سازی اقتصاد پیچیده خود است ، بر خلاف حکومت ایران ، ترکیـه تعاملات سیاسی و اقتصادی بسیار خوبی با تمام کشورهای جهان داشته است به طوریکه ضمن شکوفایی اقتصاد خود و جذب سرمایه گذاریهای فراوان و عضویت در بسیاری از سازمانهـای بین المللی و منطقه ای توانسته مقدمات پیوستن به اتحادیه اروپا را فراهم آورد . ولی ایران با توجه به اهداف و آرمانهای انقلاب اسلامی خود هیچگونه تعاملاتی را با بعضی از کشورها مانند آمریکا و بعضی از کشورهای اروپایی ندارد و یا بسیار کم است .

               نویسنده اعتقاد دارد علیرغم اینکه ترکیه بیشتر از ایران درگیر جنگها و مصائب با کشورهای ابرقدرت جهان بوده ولی برای رهایی کشور خود از عقب ماندگی و عدم توسعه یافتگی ، گذشته تاریخ تلخ خود را هرچند به صورت ظاهری فراموش کرده و برای تعاملات بیشتر با کشورهای جهان مسائل گذشته را در تعاملات مطرح نکرده و در صدد توسعه روابط اقتصادی ، سیاسی و نظامی با تمام کشورها بخصوص کشورهایی که در گذشته با آنها سالها درگیر جنگ و درگیری بوده است و از این طریق ضمن حفظ گرایشات مذهبی و دینی و توسعه سکورالیسم سنتی خود و دموکراسی تعاملات بسیار مناسبی با تمام کشورها در جهت توسعه و پیشرفت اقتصادی داشته است . ایشان ایران نیز همانند ترکیه به تعامل با کشورها جهان پیشنهاد می کند تا راه توسعه را شروع نمایـد .

ج ) – بـررسی و نقـد مقـالـه

             این مقاله را میتوان از جهات و موضوعات گوناگونی مورد نقـد و بررسی قـرار داد که از جمله میتوان به مـوارد زیـر اشاره ای مختصـر نمـود :

     1 -  نویسنده این مقاله به موقعیت استراتژیک و سوق الجیشی ایران و همچنین به منابع ملی و ثروتهای این سرزمین که همیشه مورد طمع کشورهای استکباری و استعماری بوده ، هیچ اشاره ای نمی نمایـد و ضمن نپرداختن  به مقایسه موقعیتهای استراتژیک  ایران با ترکیه آنها را بیشتر از منظر تاریخ و اقتصاد حاکم بر آنها مقایسه می نماید .

     2 – کشور ایران با داشتن ثروت ملی نفت که همیشه مورد نیاز استعمارگران بوده و با داشتن مرزهای آبی بسیار طولانی در خلیج فارس و عمان و موقعیت استراتژیک در این منطقه ثروتمند ، میتواند یک ثروت بزرگی برای استعمارگران باشد و به همین جهت همیشه مورد طمع آنها بوده و در مقایسه با ترکیه که دارای اینچنین منابع و ثروت ملی نبوده و از موقعیت استراتـژیک ایران نیز برخوردار نمی باشد در این مقاله کوتاهی شده است .

        3 -  نویسنده این مقاله به روند تحولات توسعه سیاسی و اقتصادی در دوران پهلوی دوم با نظر بسیار مثبتی نگاه میکند و به توسعه اقتصادی آن که حتی در آن مقطع از ترکیه هم پیش می افتاد اشارات بسیار خوبی از اقتصاد حاکم بر آن می نماید ، بدون اینکه به این نکته اشاره نماید که چگونه مذهب دیرینه مردم این سرزمین و استقلال و ثروت های ملی آن به تاراج کشورهای استکباری رفته و آنها را فدای توسعه ظاهری کشور می نماید . مطالعات ما در خصوص وضعیت اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی و فرهنگی تاریخ ایران در دوران پهلوی مبین وضعیت اسفبار آن روز کشور میباشد .

         4 -  نپرداختن این مقاله به دلایل وقوع انقلاب اسلامی ایران و اهداف و آرمانهایی که این انقلاب به خاطر آنها بوجود آمد و مهم تر از انقلاب پرداخت هزینه های بسیار سنگین مردم این سرزمین برای پاسداری از آن و اهداف انقلاب و رهبری آن میباشد از نقاط ضعف این مقاله میباشد . وقوع و تحمیل جنگ تحمیلی از سوی کشورهای استکباری مانند آمریکا و ابرقدرتهای غربی و تحریمهای ظالمانه بیان کننده و حساسیت وفاداری مردم این سرزمین میباشد که نمی توانند کورکورانه اهداف انقلاب خود را فدای توسعه یافتگی مورد درخواست کشورهای استکباری نمایند .

         5 – این انقلاب با تعیین اهداف و آرمانهایی که به خاطر آن به وقـوع پیوست با گذشتن از بحـران جنگ تحمیلی و دوران تحریم های ظالمانه استکبار و استعمارگران جهانی ، موفقیت های بسیار زیادی را هر روز در سیاستهای بین المللی کسب مینماید ، در این مقاله اغفـال مانده است .

موقعیتهای سیاسی و تاثیرگذاری هایی که امروز ایران در جهان بدست آورده اصلا قابل مقایسه با ترکیه نیست و ایران امروزه به عنوان رهبر و داعیه دار رهبری جهان اسلام موقعیتهایی بسیار خوبی را در سطح منطقه و جهان بدست آورده و به همین جهت با پشت سر گذاشتن 30 سال از بحرانها و جنگهای تحمیلی و کسب تجربه های فراوان و تثبیت کامل انقلاب در جهان ، گام های اساسی را برای توسعه و پیشرفت برداشته است که مبین آن سیاستهای مقومتی ، طرحهای چشم انداز بیست ساله و ارائه الگوی پیشرفت اسلامی و ایرانی نمونه ای از این سیاستها میباشد و میرود در آینده ضمن کسب جایگاه سیاسی و قدرت برتر در منطقه و جهان به یک قدرت بزرگ اقتصادی و توسعه یافته تبدیل شود .

          6 - ایشان که در بخش پایانی مقاله خود ، چاره را در تعامل و شرکت در قواعد بازی های امروزی بخصوص بازیهای سیاسی و اقتصادی با کشورهـای جهان بخصوص ابرقدرتهـای غربی می داند ، بایـد بیان نمـود که خواست کشورهای استکباری غرب برای تعامل با ایران چیست . آیا جز دست کشیدن ایـران از اهداف و آرمانهای انقلاب اسلامی و بنیانگذار انقلاب  و عدم حمایت از مستضعفین و نهضت های آزادیبخش جهان بخصوص جهـان اسـلام و همچنین استحاله فرهنگی کشور و استعمار و به یغمـا بردن ثروتهـای کشور و وابسته ماندن اقتصاد کشور به آن ابرقدرتهـا میباشد .

ارسـلان عمـرانی

بیست و یکم آذرمـاه سال 1394